Kadere İmanın 4 Mertebesi

 

Kadere İmanın Dört Mertebesi

Kadere iman, ancak şu dört hususa iman etmekle tam olur. Bunlar, kaderin dört mertebesidir.

Birinci Mertebe: Allah’ın Her Şeyi Kuşatan İlmine İman

Kul, Allah Teâlâ’nın ilminin her şeyi; topluca ve ayrıntılı olarak kuşattığına iman eder.

Buna göre kul, Allah Azze ve Celle’nin olmuş olan her şeyi bildiğine, olmayan bir şey eğer olsaydı nasıl olacağını da bildiğine inanır. O, geçmişte olanı da bilir, gelecekte olacak olanı da bilir. Yani O’nun ilmi ezelîdir ve ebedîdir.

Bu mertebeye delil olan ayetlerden biri şudur:

﴿هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ﴾

“O, kendisinden başka hak ilâh bulunmayan Allah’tır. (İnsanların göremediği ve bilemediği bütün) Gaybı da (gözle) görünen (ve açık olan) âlemi de bilendir.”

(Haşr Suresi, 22)

İkinci Mertebe: Allah Teâlâ’nın Her Şeyi Levh-i Mahfûz’a Yazdığına İman

Kul, geçmişte olan ve gelecekte olacak her şeyin, meydana gelmeden önce Levh-i Mahfûz’a yazıldığına iman eder. Allah Teâlâ’nın, kıyamete kadar gerçekleşecek bütün olayların takdirini Levh-i Mahfûz’a yazmış olduğuna inanır.

Bu mertebeye delil olan naslardan bazıları şunlardır:

1- Allah Teâlâ’nın şu ayeti:

﴿مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَهَا ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ

“Yeryüzünde ve sizde meydana gelen hiçbir musibet yoktur ki, biz onu yaratmadan önce mutlaka bir kitapta (Levh-i Mahfûz’da) yazılmış olmasın. Şüphesiz bu, Allah için çok kolaydır.”

(Hadîd Suresi 22)

2- Abdullah b. Amr (radıyallahu anhümâ)’dan rivayet edildiğine göre, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:

‎كَتَبَ اللهُ مَقَادِيرَ الْخَلَائِقِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِخَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ، قَالَ: وَعَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ».  
[صحيح] - [رواه مسلم] - [صحيح مسلم - 2653]

“Allah, gökleri ve yeri yaratmadan elli bin yıl önce bütün mahlûkatın kaderlerini yazmıştır. O’nun Arşı ise su üzerindeydi.”

(Müslim)

3- Allah Teâlâ’nın şu ayeti de bu mertebeye delildir:

﴿أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ۗ إِنَّ ذَٰلِكَ فِي كِتَابٍ ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ)

“Bilmedin mi ki Allah, gökte ve yerde olan her şeyi bilir? Şüphesiz bunların hepsi bir kitaptadır (Levh-i Mahfûz’da). Şüphesiz bu, Allah için pek kolaydır.”
(Hac Suresi 70)

Bu ayet, hem birinci mertebeye (Allah’ın her şeyi kuşatan ilmine) hem de ikinci mertebeye (her şeyin Levh-i Mahfûz’a yazılmış olmasına) delâlet etmektedir.

Üçüncü Mertebe: Her Şeyin Ancak Allah Teâlâ’nın Dilemesi ve İradesiyle Meydana Geldiğine İman

Kul, göklerde ve yerde hiçbir şeyin Allah Teâlâ’nın dilemesi (meşîeti) ve iradesi olmadan meydana gelmeyeceğine iman eder. Allah, rahmetiyle dilediğini hidayete erdirir, hikmeti gereği dilediğini de sapıklıkta bırakır.

Bu mertebeye delil olan naslardan bazıları şunlardır:

1- Allah Teâlâ’nın şu ayeti:

﴿وَيَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ﴾

“Ve Allah dilediğini yapar.”

‏(İbrâhîm Suresi, 14:27)

2- Allah Teâlâ’nın şu ayeti:

َمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ ۖ وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ

“Allah kimi hidayete erdirmeyi dilerse, onun göğsünü İslâm’a açar. Kimi de sapıklıkta bırakmayı dilerse, onun göğsünü öylesine dar ve sıkıntılı kılar ki, sanki göğe yükselmeye (çalışıyormuş) gibi olur.” 
En’âm Suresi 125

Dördüncü Mertebe: Allah’ın Her Şeyin Yaratıcısı Olduğuna İman

Kul, Allah Celle ve Alâ’nın göklerde, yerde ve bunların dışında bulunan her şeyi yarattığına, O’ndan başka hiçbir yaratıcının bulunmadığına iman eder.

Bu mertebeye delil olan naslardan bazıları şunlardır:

1- Allah Teâlâ’nın şu ayeti:

وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا

O, her şeyi yaratmış ve her birini en mükemmel şekilde takdir etmiştir.
Furkân Suresi 2

2- Allah Teâlâ’nın şu ayeti:

﴿وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ﴾

“Allah sizi de yaptıklarınızı da yaratmıştır.”

(Sâffât Suresi, 96)

İşte Bunlar Kaderin Dört Mertebesidir:

1. İlim
2. Yazma (Kitâbet)
3. Meşîet (Allah’ın dilemesi)
4. Yaratma (Halk)

Kaderin Dört Mertebesi Işığında Kaderin Tanımı

Kaderi, dört mertebesi çerçevesinde şu şekilde tanımlarız:

Kader; Allah Celle ve Alâ’nın, meydana gelmeden önce bütün şeyleri ezelî ilmiyle bilmesi, gökleri ve yeri yaratmadan elli bin yıl önce bunları Levh-i Mahfûz’a yazması, sonra bunların gerçekleşmesini dilemesi ve bütün varlıkları yaratmasıdır.